Çocuklarda Öfke Problemleri: Çocuğum Çok Öfkeli Ne Yapmalıyım?

Markette istediği çikolata alınmadığı için kendini yere atan ya da tablet saati bittiğinde elindeki oyuncağı fırlatan bir çocuk düşünün. Böyle anlarda ebeveynlerin aklına genelde şu soru gelir: Öfke gerçekten kötü bir duygu mu?

Aslında duyguları iyi ve kötü diye ayırmak, onlara önyargılı yaklaşmamıza neden olabilir. Öfke başlı başına kötü bir duygu değildir. Mutluluk ya da sevinç kadar doğal ve içten bir duygudur. Asıl sorun olan, öfkenin kendisi değil, onu dışa vuruş şeklidir. Eğer öfkelenen çocuk bu öfkesini kendine veya bir başkasına zarar vermeden ortaya çıkartabiliyorsa, burada duygu yönetilebiliyor demektir. Ancak öfkelendiğinde; vurma, kırma ve bağırma gibi kontrolsüz davranışlar sergiliyorsa, çocuğun öfke problemleri yaşadığını söylemek doğru olabilir.

Buzdağının Görünmeyen Kısmı: Çocuğum Neden Öfkeli?

Çocuklar henüz kendi ihtiyaçlarını yeteri kadar ifade edemediklerinden dolayı bunu öfkeyle ortaya çıkartabilirler. O an yorgun veya aç olan bir çocuk da bunu öfkeyle dile getirebilir. Buzdağının görünmeyen kısmında daha derin ihtiyaçlar da yatıyor olabilir. Değersizlik hissi, sevilmeme veya çaresizlik, hayal kırıklığı ya da kardeş kıskançlığı bize öfke olarak görünebilir. Eğer ebeveyn olarak çocuğun bu altta yatan ihtiyacını bulmadan sadece onun öfkesine odaklanırsak çocuğa haksızlık yapmış oluruz. Giderilmemiş bir ihtiyaçtan doğan öfke, bir yardım çığlığı olabilir.

Bazen çocuklar kuralların tutarsızlığı nedeniyle dengesizleşip öfkelenebilirler. Öfkesiyle kuralların esnediğini gören çocuk, “öfkeyle sorunlarımı halledebiliyorum” düşüncesini geliştirir. İstediği olmayan çocuk öfkelenir, vurur, kırar ve istediğine ulaşır. İstediği yapılmadığında daha da öfkelenir ki istediği yapılsın.

Kriz Anında Ebeveynin Rolü: Ateşe Körükle Gitmemek

Öfke anında çocuğun algılarının kapalı olduğunu unutmamak gerek. Kısa bir tavsiye: Kesinlikle mantıklı konuşmalar yapmayın. Basit düşünün. Amacınız çocuğun, kendinizin ve çevrenin güvenliğini sağlamak ve bu krizin bitmesini beklemektir. Bu bekleme süreci sadece boş durmak anlamında değildir. Güvenli bir alanda, çocuğun öfkesini yaşayabilmesine imkan tanımaktır. Mesela, sokakta bir kriz yaşıyorsanız çocuğunuzu kucaklayıp yolunuza devam etmek iyi olabilir. Krizde onu tamamen bırakıp sakinleşmesini beklemek yerine; fiziksel temas kurmak, su içirmek ya da hafif hafif nefes egzersizleri yapmak gibi pratik öfke yönetimi tekniklerini kullandırabilirsiniz. Rol model olarak, onun sizinle beraber bunu yapmasını sağlayabilirsiniz.

Fırtına Dindikten Sonra: Duyguyu İsimlendirmek ve Sınır Koymak

Kriz geçtikten sonra, belki diğer gün, sakin olduğu bir zamanda bu kriz değerlendirilebilir. O an neler hissettiğini anlatmasını sağlayabilirsiniz. Böylelikle çocuğun kendi öfkesiyle ilgili iç görüsü gelişir. Yaş grubuna göre tutumunuz değişebilir. Daha küçük yaş grubunda, belki bunu resim çizdirerek yapabilirsiniz. Kriz değerlendirmesini sadece oturup konuşturmak olarak düşünmeyin.

Kriz sonrasında yapılan konuşma ya da resim çizimi aktivitelerinde çocuğun duygularını isimlendirmek ona duygularını yansıtan bir ayna olmak, çocuğun duyguları tanıma sürecinde de ciddi katkı olur.

Çocuğunuz çok öfkeli, kontrol edilmesi güç bir çocuk olabilir. Giderilmemiş ihtiyaçlarının olması her zaman sizin eksiklerinizden değildir; bazen ihtiyaçlarının derinliğinden, bazen de sadece fıtratı gereği öfkeli olabilir. Kendinizi sorumlu ve suçlu hissetmeyi bir yana bırakarak çocuğunuza eşlik etmeli ve bu öfkeyle baş başa olmadığını, sizin onun yanında olduğunuzu hissettirmelisiniz.

Ebeveyn olarak bazen ne yapacağınızı bilemediğiniz anlar olur. Bazen de sosyal çevrede; okul, arkadaş, park gibi yerlerde çocuğun kontrol edilemeyen öfkesi sorunlar yaşamasına neden olabilir. Bu gibi durumlar yoğunlaşmadan danışmanlık hizmeti almak, çocuğunuzun ötekileştirilmeden, büyük sorunlar yaşamadan duygularını yönetebilmesini sağlayabilir.

Mutlu günler dilerim.