Çocuklarda Özgüven Eksikliği: “Ben Zaten Yapamam” Diyen Çocuğa Nasıl Yaklaşılmalı?

Özgüven Sadece “Yapabilirim” Demek mi, Yoksa “Yapamasam da Sorun Değil” Diyebilmek mi?

Özgüvenli bir çocuk, parkta oynarken kaydıraktan kayma cesaretini kendinde bulur. Okula gittiğinde arkadaş edinir, arkadaşlarıyla top oynar, saklambaç oynar. Öğretmenine isteklerini söyler. Özgüvenli bir çocuk birçok şeyi yapabilir. Sadece bir şeyleri yapabilen bir çocuk mu özgüvenlidir yoksa yapamasam da sorun değil diyebilen mi? Özgüven aynı zamanda kendi başarısızlıklarını kabul etmek, ‘ben bunu yapamadım’ diyebilmektir. Kısacası çocuk  sadece yapabildiği şeylerle özgüvenli olmaz, yapamadıklarını kabul ederek de özgüvenli olur.

“Ben Zaten Yapamam”

Özgüvenli bir çocuğun “ben bunu yapamadım” cümlesiyle, özgüven eksikliği yaşayan bir çocuğun “ben zaten yapamam” cümlesi aynı değildir. Bir tanesinde spesifik bir olaya yönelik başaramadığını kabul etme varken, diğerinde başarısızlık baştan ön kabul olmuştur. Çocuğun “ben zaten yapamam” cümlesi altında birçok mesaj barındırabilir:

• Ben başarısız biriyim,
• Kendime güvenim yok,
• Denemekten korkuyorum,
• Başarısız olmaktan korkuyorum.

Bu cümleler çocuğunuzun başarısızlık hissinin sesi olabilir. Aslında çocuk, denemezse hata yapmayacağını ve hata yapmazsa kimseyi (ebeveyni) hayal kırıklığına uğratmayacağını düşünür. Kısacası “ben zaten yapamam” diyerek aslında kendini o yetersizlik hissinden ve eleştirilmekten korunmaya çalışıyordur. 

Özgüven Eksikliğinin Günlük Hayattaki Sinyalleri

Çocuk okulda arkadaş grubuna girmekten çekinebilir. Cevabını bilse bile sınıfta parmak kaldırmayabilir. Bazen öğretmen, sınıfta çocuğun sesini hiç duymamış bile olabilir. Garsona sipariş vermekte, kasada ödeme yapmakta zorlanabilir. Daha küçük yaş gruplarında; parkta salıncak, kaydırak gibi ebeveynden azıcık uzaklaşacağı alanlara gitmekten çekinebilir. Okula gidip ebeveynden ayrılmakta zorlanmalar yaşayabilir. Bu durum birçok farklı şekilde, ağırlıklı olarak yeni şeyler denemeyi reddeden bir tutumla beraber ortaya çıkabilir. Ev içerisinde de bazen duygularını ifade etmekte zorlanma şeklinde görülebilir.

Ebeveynlerin İyi Niyetli Hataları

“Sen aslansın, sen yaparsın.”, “En iyisi sensin, bak gördün mü yok çok başarılısın.” İlk başta bakınca ne kadar gaza getirici cümleler bunlar, değil mi? Bu sözler çocukta kısa süreli özgüven patlamaları yaşatabilir. O an yapacağı işe motive olabilir ama ilerleyen zamanlarda şu düşüncelere zemin hazırlar: “Ya yapamazsam?”, “Ya başarısız olursam, o zaman ailemin yüzüne nasıl bakarım?” Bu düşünceler zamanla çocuğunu anlık balon gibi şişen özgüvenini söndürür, yavaş yavaş başarısızlık korkusu kök salar ve artık denemekten korkar hale gelir. En sonunda da “ben zaten yapamam” ön kabulüyle ailesini üzmediği, kendine de sorumluluk yüklemediği bir döngüye girer. 

Ebeveynin çocuğunu olduğunda üstün görme, sadece başarısını övme gibi girişimlerinin yanı sıra bir de çocuğun hiçbir sorunu çözmesine izin vermeyen ‘helikopter ebeveyn’ dediğimiz bir ebeveyn modeli vardır. Bu ebeveyn, çocuğu düştüğünde kendi başına kalkmasına izin vermez. Koltuğa tırmanmaya çalışan çocuğuna hedefine hızlı ulaşsın diye yardım eder. Böyle yaparak çocuğun “Ben başardım” duygusunu yaşamanın ve içsel motivasyon kaynaklarının oluşmasının önüne geçer. Her iki durumda da ebeveyn çocuğun özgüveninin oluşmasına iyi niyetli engel olmuş olur.

Çocuğun Özgüvenini Desteklemek İçin Anne-Babalara Öneriler

Ebeveynin, çocuğun başarılarını değil de çabasını takdir etmesi çok önemli. Her başarısız deneyim, başarıya giden yolda atılmış bir adım olarak görülüp tekrar deneme motivasyonu için cesaretlendirilmeli.

Çocuğun küçük yaştan itibaren kendi başına bir şeyleri yapmayı denemesi teşvik edilmeli. Ona ufak görevlerden başlayarak günlük hayat içerisinde görevler verilmeli ki “yapabiliyorum” hissini sık sık yaşasın.

Rekabet oyunları olduğunda, sizi yenmesine izin verin. O hem yenme hissini tadar hem de siz yenilen birisi olarak yaptığınız davranışlarla ona yenildiğinde nasıl davranması gerektiğini anlatmış olursunuz. Sonuç ne olursa olsun, birey olarak ona değer verdiğinizi hissettirmeniz de özgüvenini gerçek anlamda destekleyecektir.

Bazen yaşanan bu durumda nereden başlayacağınızı bilemiyor olabilirsiniz. Belki bir şeyler denediniz ama beklediğiniz etki de olmadı. Tıkanmış hissettiğiniz bu anlarda, danışmanlık alarak farklı yollar öğrenebilir, çocuğunuzu destekleyebilirsiniz.