Boşanmanın Çocuklar Üzerindeki Psikolojik Etkileri Nelerdir?

Hepimiz dışarıdaki hayatı ve evdeki hayatı birbirinden farklıdır. Evimiz, en saf ve doğal halimizin olduğu yerdir. Aynı zamanda da savunmasız. Çünkü biliriz ki burada bize zarar gelmez. Burada güvendeyiz ve sevdiklerimiz, ailemiz yanımızda. Çocuklar için de ev böyle bir yerdir. Şimdi kötü bir haberim var. Bu ev yıkılıyor. 

Boşanma çocuk için tam olarak böyle bir şey. Boşanmanın yıkıcılığı anlatmanın yanında, çocuğun evi güvenli, huzurlu ve ona zarar vermeyen bir yer olmaktan çıktığında artık bu evin yıkılmaması da çocuk için aynı yıpratıcılıkta diyebilirim. Ev, huzuru ve güveni temsil etmeli. Sürekli bir tartışma ya da sessiz bir gerginlik havası. Evi huzurlu ve güvenli bir yer olmaktan çıkartır. Çocuk için artık orası güvenli değildir. 

Boşanma Kararı Nasıl Alınmalı?

Boşanma kararı çocuğun değil, çiftlerin sorunudur. Bu karar çocuğa danışılarak ya da onun onayı alınarak verilmemelidir. Çocuk küçüktür ve kendinden büyük sorumluluklar ona yüklenmemelidir. Bu kararı alırken çiftler; kendi hayata bakışlarını, ilişkilerini, aile içi huzuru ve çocuklarının huzurunu düşünerek hareket etmelidirler.

Acaba Benim Yüzümden mi?”: Çocuğun Zihnindeki Suçluluk Döngüsü

Çocukların yaşlarına bağlı olarak bilişsel gelişimleri farklılık gösterse de genel olarak hayatı kendi etraflarında dönüyormuş gibi hissederler. Bu benmerkezcilik, 2-7 yaş arasında yoğun yaşanır ama çocukluğun genelinde bu durum devam eder. Boşanma gibi güveni temelden sarsan bir durumda da işte bu yüzden suçluluk duygusu eğilimi görülür. Bu yaş grubunda çocuk; “Çok yaramazlık yaptığım için mi kavga ettiler?” veya “Geçen gün yemeğimi yemedim diye mi annem/babam evden gitti?” gibi sorularla yaşanan tartışmaların suçluluğunu hissedebilir.

Suçluluk Hisseden Çocuğa Nasıl Yaklaşılmalı?

“Yaşanan olayların seninle bir ilgisi yok, bazen anne/baba sorun yaşayabilir. Bunların seni üzdüğünü görüyorum, bunun için üzgünüm. Şu an ben senin yanındayım.”

Çocuğa karşı şefkatli ve dürüst olunmalı. Çiftlerin yaşadığı problemler çok farklı olabilir. Bu yüzden sadece genel bir çerçeve çizmek istedim. Sorunu çocuğa anlatamazsınız, onu güvende hissettirmeniz gerekiyor. Yanında olduğunuzu, sorunun onunla ilgili olmadığını vurgulamalısınız. 

Boşanma Kararı Çocuğa Nasıl Anlatılmalı?

“Oğlum/kızım, hepimizin hayatında birden fazla şapkası/pelerini var. Mesela, senin bu evde çocuk şapkan/pelerinin var. Okula gittiğinde orada öğrenci şapkan/pelerinin var. Arkadaşlarınla beraber oynarken arkadaş şapkan/pelerinin var. Babanla/annenle bizim de birden fazla şapkamız/pelerinimiz var. Senin yanında anne/baba şapkam/pelerinim var. Babanla/annenle birbirimize karşı çift şapkamız/pelerinimiz var. İşe gittiğimde çalışan (öğretmen, doktor, tekniker, şoför, usta…) şapkam/pelerinim var. Kendi ailemin yanına gittiğimde orada çocuk şapkam/pelerinim var. Böyle bir sürü şapkam/pelerinim var. Biz annenle/babanla beraber bir karar aldık. Artık karı-koca şapkamızı/pelerinimizi çıkartma kararı aldık. Artık ayrı evlerde yaşayacağız. Anne/baba şapkamız/pelerinimiz halen devam ediyor. Bu hiçbir zaman değişmeyecek.”

Bir şapka, pelerin veya farklı bir nesne üzerinden çocuğa hikayeleştirilerek bu durum anlatılmalıdır. Çocuklar hikayeleştirilmiş olayları daha iyi kavrarlar. Bunun yerine boşanma kavramını tek başına kullanırsanız muhtemelen neyi kastettiğinizi anlamayacak ve o boşluğu kendi zihninde doldurmaya çalışacaktır. Bu durum kaygı yaratabilir. Bu hikayeyi mümkünse iki ebeveyn bir arada anlatmalıdır. Eğer çiftlerin ilişkisi o kadar iyi değilse bir ebeveyn tek başına da anlatabilir.

Boşanmanın Çocuğun Duygularına Etkisi; Okul, Arkadaş İlişkileri

Çocuğun boşanma sürecinde yaşayabileceği olumsuzluklar, durumun çok öncesine dayanabilir. Boşanma sürecinden önce neler yaşandığı bu durumda çok etkilidir. Kavgalar, tartışmalar ve ev içinde huzursuzluklar aylarca, bazen yıllarca sürebilir. Bu durum, çocukta etkilerin boşanma öncesinde de görülmesine neden olabilir.

Güven algısı yıkıldığında sıklıkla çocuğun korkuları başlar. Gece tek yatmaktan korkma, karanlıktan korkma, yalnız kalmaktan korkma, alt ıslatma veya tırnak yeme gibi kaygıyla ilişkili zorlanmalar görülebilir. Güven algısının yıkılması bazen çocukta öfke olarak dışarı çıkabilir. Kendine yönelik zarar verici davranışlar, arkadaşlarına ya da anne babaya karşı vurmalar, itmeler görülebilir. Bunun gibi birçok farklı sorun ortaya çıkabilir. En temelde güvensizlik hissi oluşmaktadır.

Boşanma Sonrası Yeni Bir Düzen Kurmak

Evler ayrıldıktan sonra imkanlar dahilinde her iki tarafta da çocuğun kendini ait hissedeceği bir odası ya da ona ait bir köşe hazırlanmalıdır. Bu hazırlık sürecine çocuğu dahil etmek, uyum sürecini çok daha rahatlatacaktır. Hazırlık sürecinde onunla sohbet edebilir, iç dünyasına eşlik etme fırsatı da yakalamış olursunuz.

İki ev, iki ayrı düzen demektir. Ancak her iki evin de kuralları birbirine benzer olmalıdır. Çocuğun bir tarafta günlük hayat kurallarının olduğu ama diğer tarafa gittiğinde her şeyin serbest olduğu bir düzen, başlı başına sorunlar oluşmasına neden olabilir. Ebeveynlerden bir tanesi çocuğu daha az görüyorsa, dışarıda vakit geçirme aktiviteleri sıklıkla yapılabiliyor. Bu durumun da mümkün olduğu kadar ev içerisine taşınması, çocuğun bir ebeveyni sadece “aktivite arkadaşı” olarak görmesinin önüne geçer.

Son olarak, ebeveynlerin kendi aralarındaki iletişimleri koptuğunda veya azaldığında, çocuklar bazen bu durumu kendi çıkarlarına ve isteklerine göre kullanabiliyorlar. Çocuğun sınırları esnetmemesi için her iki tarafın da asgari düzeyde de olsa sağlıklı bir iletişimde kalmasına dikkat edilmesi gerekir.

Bazen çekişmeli boşanmalarda, ebeveynlerden bir tanesi, çocuğa zarar verebiliyor. Bu gibi durumların önüne geçmekte öncelikle çocuğun fiziksel sağlığı, günlük rutinlerinin düzeni ve sosyal çevresi korunmalıdır. Bu gibi birkaç nokta sağlam tutulduğunda çocuğun direnci gelişecektir. Böyle aktarmamın sebebi, her şey sizin kontrolünüzde olmayabilir. Tabi ki çocuğunuzu koruyun diyebilirim ama bazen anlık olarak mümkün olmayabilir. Onarımı rutinleri, fiziksel sağlığı ve sosyal çevreyi koruyarak mümkün olduğu kadar karşı tarafın etkisinden koruyarak yapmanız mümkün.

Ebeveyne Not

Bu yazıyı okuyan ebeveynler, süreç sizi korkutmuş olabilir. Zaten boşanma aşamasındaysanız bu durum sizi yeterince strese sokuyor olabilir. Unutmayın, bugünler geçecek, çocuğunuzla beraber tekrar güzel günleriniz olacak. Sadece şu an ona karşı biraz daha dikkatli olmanız gerekiyor. Çocuğunuza karşı suçlayıcı olmamaya, ona açıklayıcı olmaya ve kendi stresinizi ona yüklememeye özen göstermelisiniz.

Bir boşanma süreciniz varsa veya ev içinde ilişkinizle ilgili sorunlar yaşıyor ve bunun çocuğunuza yansıdığını düşünüyorsanız, destek almaktan çekinmeyin. Bu konuyla ilgili çalışmalarımız, danışanın ihtiyacına göre bazen önleyici olmakla beraber, bazen de sadece kısa süreli danışmanlıklarla ilerleyebiliyor. Bizlere danışabilirsiniz.

Mutlu günler dilerim.