Otizm Düzelir Mi?

Otizm tedavisi olan bir şey mi? Gibi sorular ebeveynler tarafından çok fazla soruluyor. Bu soruya yanıt vermek amacıyla ve siz ebeveynlere bildiklerimi anlatmak için bu yazıyı yazıyorum. Umarım  sizlere bir ışık olur.

Kısa Cevap

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), bir hastalık değil, nörogelişimsel bir farklılıktır. Dolayısıyla “tedavi edilip tamamen iyileşmesi” beklenen bir durum değildir.

Ancak, erken yaşta başlanan yoğun ve doğru eğitimsel destek, bireyin sosyal, iletişimsel ve davranışsal becerilerinde büyük ilerlemeler sağlar ve yaşıtlarıyla arasındaki farkı ciddi oranda kapatmasına olanak tanır. Bu sürecin amacı, bireyin potansiyelini en üst düzeye çıkarmaktır.

İlk önce otizm nedir buna bir açıklık getirelim. Otizm deyince akılda oluşan durumu bir resmetmek istiyorum.

• ‘Hasta’, 
• ‘Anormal’, 
• ‘Problemli’
• Acınası bir çocuk, gibi bakış açıları ne yazık ki ebeveynlerin yüzlerinden ya da söyledikleri sözlerden okunabiliyor. 

Otizm hastalık değildir, nörogelişimsel bir farklılıktır. Hastalık, bir şeyin bozulması sonucunda oluşur ve tedaviyle iyileşme beklenir. Bazen geçici bazen kalıcı durumlar olabilir. Nörogelişimsel farklılıklarda ise durum böyle değildir. Ortada bir hasar yoktur. Beynin bilgiyi işleme, öğrenme ve tepki verme şekli farklıdır. Bu da bireyin kişiliğinin bir parçası olduğu anlamına gelir.

Otizmli bireylerin nörolojik sistemleri bilgiyi kendine özgü bir biçimde işler ve kendilerine has tepkiler verir. Bu nedenle özellikle otizmli çocukları sınıflandırmak zorlaşmaktadır. Bu sınıflandırmadan neyi kastediyorum. Otizmli bir çocuk düşünelim. Adı Ayaz olsun ve hikayemizde bir de annesi olsun. Ayaz’ın Annesi şöyle der: 

• Bizim Ayşe Hanım’ın oğlu da otizmliymiş ama Ayaz hiç onun gibi davranmıyor. 
• O konuşamıyor ama Ayaz konuşabiliyor.
• Başka otizmli çocuklar da gördük hocam, onlar çok farklılar. Ayaz hiç onlar gibi değil.
• Ayaz’ın bizimle iletişimi iyi, evet doktora gittiğimizde onunla doğru düzgün konuşmadı.
• Söylediklerine tam cevap veremedi, bazılarına verdi ama tam anlamlı bir bütün olmadı.

8 adımda otizmli bir çocuğun yolculuğu

Ebeveynlerin durumu anlamlandırmaya çalışmaları ve kafalarında konduramama gibi durumlarını anlıyorum. Bu durum bunu yaşayan ebeveynler için gerçekten zorlayıcı oluyor. Bu durumla karşılaşan ebeveynler, eğer bu yazıyı okuyorsanız öncelikle bir nefes alın. Sakince şimdi anlatacağım adımları lütfen dikkatlice dinleyin.

1- Ayaz kendine has bir gelişim yolu takip ediyor ve böyle de devam edecek. Ayaz’ın bazı farklılıkları var.

2- Bu farklılıklar bütün olarak ele alındığında Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) deniyor.

3- Ayaz’ın otizmi, çevrenizde gördüğünüz diğer otizmli bireylerden farklı olacak. Kendine has bir yapısı olması muhtemel. Bunu süreç içerisinde sizlerle birlikte bizler de keşfediyor olacağız. Benzer olan şeylerde olabilir. Otizmli bireylerde yaygın olarak görülen durumlara burada değinelim.

Karşılaşılan yaygın durumlar:

A- Sosyal iletişim ve etkileşimde zorluklar

– Dil gelişiminde gerilikler,

– Adıyla seslenildiğinde anlamlı bir tepki vermeme,

– Arkadaşlarıyla iletişim kurmama, bazı durumlarda ebeveynler dışında kimseyle iletişim kurulmadığı görülebilir.

– İlişki kuramama. Bir çocuk konuşamayabilir ama göz temasıyla ya da sözel olmayan ifade biçimleriyle kendisini ifade etmesi beklenir. Otizmli çocuklarda bu konuda belirgin gerilikler görülebilir.

B- Kısıtlı ve tekrarlayıcı davranışlar, ilgi alanları

– Oyuncaklarla anlamlı, bütünlük oluşturan oyunlar oynamama,

– Ortamdan farklı ilgi alanları, çevresel uyaranlara karşı aşırı/az hassasiyet göstermesi.

– Bireysel, ortamdan bağımsız davranışlar sergileme.

4- Çocuğunuz genellikle sizinle iletişim kuruyordur. Bu yüzden ‘aslında benimle iletişim kuruyor, nasıl böyle bir durum olur? Anlayamıyorum’ diyebilirsiniz. Otizmli çocuklar ailesiyle iletişim kurarlar. Bu iletişimi ve ilişkiyi dış dünyayla; öğretmen, yaşıt arkadaşları ve başka kişilerle de sürdürmesi beklenir. Bunu yapmakta zorlanırlar. Bazen hiç yapamazlar.. 

5- Bazı çocuklarda otizme eşlik eden zihinsel yetersizlik durumları, otizmin temel belirtileriyle karıştırılabilir. Otizmin kendisi zeka geriliği değildir; ancak bu iki durum birlikte görülebilir.

6- Çok televizyon, tablet izlediği için çocuk otizm olmaz. Bu durum çocuğunuzun otizmin belirtilerinin şiddetlenmesine sebebiyet verebilir. Dil gelişimini bozabilir, dil gelişimi bozulduğu için otizmli olduğu düşünülebilir. Dil gelişiminde zorlanan her çocuk otizm değildir.

7- Bir hekimle sürece başladınız, testler yapıldı, süreç ilerledi. Tanı aşaması da geçildi. Şimdi ne yapacaksınız?

8- Tanı aldıktan sonra bazı hizmetler almanız gerekiyor. 

– Özel Eğitim, 

– Duyu Bütünleme, 

– Oyun Terapisi, 

– Dil ve Konuşma Terapisi gibi. 

Bunların hepsi de olabilir, birkaçı da. Buna hekim ve uzman önerileriyle birlikte karar vermelisiniz. Eğer raporunuz varsa bazı hizmetlere devlet desteğiyle ulaşabilirsiniz. 

Birçok hizmet alanı var ve bunların hangilerine başvuracağınızı bilemiyorsunuz. Bir yol haritanız yok. Bu sizi en çok sıkan ve strese sokan durum olabilir. Önünüzü görememek. Öncelikle bu bir süreç ve uzun bir süreçtir. Bunun için bir planlama yapmanızı öneriyoruz. Bu planlamaları kesinlikle uzmanların tavsiyeleriyle oluşturmalısınız. Şöyle bir yol haritası olabilir. Tüm hizmet alanlarına ihtiyaç duyduğunu düşünerek Ayaz için bir yol haritası çizelim.

İlk önce özel eğitime başlamalı. Orada 6-8 haftalık bir çalışma devam etmeli. Sonrasın ilerlemeler görüldükçe dil ve konuşma terapisi hizmeti eklenebilir. Bu hizmetin başlamasından 4-5 hafta geçmesiyle ve gelişmeler görülmeye başlandığı noktada, oyun terapisi hizmeti eklenebilir. Bu hizmette 8-10 haftalık bir süreç geçtikten sonra ve davranışlarında gelişmeler görüldüğünde, anaokuluna başlanabilir. Bir süre bu hizmetlerin hepsi bir arada devam etmeli. Anaokulunda yaşıtlarıyla sosyalliği, iletişimi, görev ve sorumlulukları yerine getirme süreci, krizleri yönetme süreci gözlemlenmeli, yaşanan zorlanmalar sağlanan desteklerle yönetilmelidir. Bunlar tamamlandı ve çocukta bariz değişiklikler oldu. Süreçler iyi gidiyor. Uzman kontrolünde, alınan hizmetler sonlandırılabilir. Buradaki hizmetler sınırsız ve sonsuz devam etmesini önerdiğimiz hizmetler değildir. Belirli amaçlar doğrultusunda yapılır ve o amaca ulaşıldığında ya da iyi bir yol kaydedildi ama amaç gerçekleştirilemiyor süreç bırakılabilir. Bu süreci bırakma kısmını lütfen uzmanların önerileriyle ve yönlendirmeleriyle yapın.

Otizm dediğimizde süreç genellikle böyle ilerliyor. İyi bir eğitimden geçmiş otizmli bireyler, yaşıtlarıyla aralarındaki farkları ciddi oranda kapatmış olurlar. Ayaz eğer iyi bir eğitim alırsa kendi yaşıtlarını yakalar. Yukarıda verdiğim örneğin tersi bir durumda olabilir. Ayaz’ın otizmine üstün zekalı olma durumu da eşlik edebilir. Otizm her şeyin kötü olduğu bir senaryoda karşımıza çıkmak zorunda değildir. Üstün zekalıdır ama ilişki geliştirmekte, sosyal becerilerde zorlanabilir. Bu durumlar da olasıdır.

Bu konuda ailelerin çok fazla tedirgin olduklarını, ne yapacaklarını bilemediklerini görüyorum. Herkes bir şey diyor, bir yandan durumun şokunu atlatmaya çalışırken bir yandan bir sürü fikir geliyor. Bu yazımda siz ebeveynler için bir yol haritası oluşturmaya çalıştım. Süreçte insanların paylaşımları, çocuğunuz hakkında söylediği şeyleri öncelikle bir süzgeçten geçirin. Sizin için fayda sağlayacak bilgileri alın, eleştirileri ve olumsuz söylemleri bir süre rafa kaldırın. Bu durum gerekli çalışmalar yapıldığında ilerlenen bir durum, bunu sakın unutmayın.